نفس‌های آخر دریاچه ارومیه؛ بحران تمامی ندارد

سال‌هاست پرونده دریاچه ارومیه در صدر اخبار محیط زیستی ایران قرار دارد. حالا دوباره خبرهایی از بازگشت پرندگان به این تالاب بین‌المللی می‌رسد؛ اما کارشناسان هشدار می‌دهند که این خبر خوش موقتی است و نباید ما را فریب دهد. در ویدیویی که شبکه بی‌بی‌سی فارسی منتشر کرده، نمای نزدیک از فلامینگوهایی را می‌بینیم که پس از ماه‌ها خشکسالی، دوباره بر فراز آب‌های شور دریاچه بال می‌زنند. اما لحن راوی و کارشناس حاضر در برنامه، سرشار از نگرانی است: «بحران رفع نشده است.»

یکی از جدی‌ترین چالش‌ها، بحران آب و تغییرات اقلیمی است. مطالعات ژوئن ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که حتی با وجود کاهش نسبی خشکسالی هواشناسی در برخی مناطق، خشکسالی هیدرولوژیکی و کشاورزی همچنان بسیار شدید است. افزایش دما و تبخیر سطح آب، دریاچه ارومیه را با خطر شوری فزاینده و نابودی کامل آرتمیا (مهم‌ترین منبع غذایی پرندگان مهاجر) مواجه کرده است. بی‌بی‌سی در گزارش خود اشاره می‌کند که برای نجات دریاچه، نیاز به اقدامات فراسرزمینی و تخصیص عادلانه حق‌آبه از استان‌های همجوار است که متأسفانه تاکنون محقق نشده.

یک کارشناس زمین‌شناسی در گفت‌وگویی اشاره می‌کند که بهترین امید برای احیای دریاچه، پدیده «سوپر ال‌نینو» است که می‌تواند بارش‌های سیل‌آسایی را در حوضه آبریز دریاچه ایجاد کند. اما این هم یک شمشیر دو لبه است. بارش‌های شدید اگر با مدیریت صحیح همراه نباشد، تبدیل به سیلاب شده و حجم زیادی از گل و لای و نمک را به دریاچه می‌ریزد که می‌تواند آسیب بیشتری بزند. علاوه بر این، ساخت و سازهای غیرمجاز در حریم دریاچه و برداشت بی‌رویه از سفره‌های زیرزمینی در حوضه آبریز، همچنان ادامه دارد.

گزارش تصویری دیگری از بازگشت پرندگان نشان می‌دهد که اگر چه منظره دلنشینی است، اما جمعیت بازگشته در مقایسه با دهه‌های گذشته بسیار ناچیز است. برای نجات دریاچه ارومیه، نیاز به یک عزم ملی و فراملی است. باید مصرف آب در بخش کشاورزی حوضه آبریز به شدت کاهش یابد و روش‌های نوین آبیاری جایگزین روش‌های سنتی شود. متأسفانه، تا زمانی که منافع اقتصادی کوتاه‌مدت بر حفظ طبیعت اولویت داشته باشد، نفس‌های دریاچه ارومیه هم کوتاه‌تر و کوتاه‌تر خواهد شد.